Smexy Geschiedenis

Kenmerkende Aspecten

2009-01-12T09:38:00.000-08:00

Door Iza Ham & Vivian Klein

Ø Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.

Ø Het begin van Europese overzeese expansie

Ø de protestantse reformatie die een splitsing van de christelijke kerk in West Europa tot gevolg had

Ø Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van de Nederlandse staat.

Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling

Het wereldbeeld veranderde heel erg in de Renaissance. Dat kwam onder andere door Copernicus en zijn model van het zonnestelsel. In zijn model stond de zon stil en in het midden. Dit was opeens heel anders omdat ze eerst dachten dat de aarde het middelpunt is. Dit was de aanloop naar de wetenschappelijke revolutie.

Het mensbeeld veranderde onder andere door kunstenaars. De beeldende kunstenaars gingen namelijk opzoek naar de menselijke anatomie, dat deden ze om hun schilderijen en beelden er zo realistisch mogelijk uit te laten zien. Een van die kunstenaars was Michelangelo, hij maakte beelden en schilderijen van naakte mannen en vrouwen. In de middeleeuwen hadden ze het ongepast gevonden, maar nu gingen de mensen er op een andere manier naar kijken. Ze kregen aandacht voor het lichaam. Een andere kunstenaar was Leonardo da Vinci. Hij was onder andere een wetenschapper die geïnteresseerd was in de anatomie van de mens. Hij sneed in het geheim lijken open om te zien hoe het er van binnen uitziet.

Het begin van Europese overzeese expansie

Een groot deel van de wereld was nog onbekend voor Europeanen. Ze kenden het Midden-Oosten en van Afrika waren de noordkust en een stukje van de westkust ook in kaart gebracht. Maar verder hadden ze er geen idee van hoe de rest van Azië en Afrika eruit zagen. Er gingen allemaal verhalen in de ronde, over gouden rivieren, mieren zo groot als honden en over zeemonsters. Toch bleef Indië heel aanlokkelijk. Exotische producten uit het verre oosten, zoals zijde en specerijen, waren in de middeleeuwen al verkrijgbaar. Maar het was erg prijzig. De specerijen waren gebruikt als smaakmaker, medicijnen en conserveermiddel. Belangrijk waren ze dus wel. Omdat ze aan de specerijen goud konden verdienen wilden de Europese handelaren de specerijen zelf halen. En omdat de Arabieren en de Turken de weg over het land blokkeerden moesten ze wel een zeeroute vinden. De Portugezen waren de eerste die ver buiten Europa voeren.

De protestantse reformatie die een splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had

Erasmus was een voorloper van de reformatie van de kerk. Hij geloofde dat het ware christelijke geloof gevonden kon worden door bijbelstudie, dit was in strijd met de kerk die erop gebaseerd was dat alleen de kerk het ware geloof kon bepalen. Hij ontdekte dat in de Vulgaat (de meest gebruikte versie van de Bijbel) veel fouten voorkwamen in vergelijking tot de originele teksten van het Nieuwe Testament. Dit was een van de redenen dat er steeds meer kritiek op de kerk ontstond. Velen ergerden zich aan de rijkdom en corruptie binnen de kerk.

De hervormingsbeweging begon in 1517 met de actie van Maarten Luther. De kerk verdeelden zich in twee vijandige groepen: de protestanten (die het verbond met de kerk van Rome hadden verbroken) en de katholieken (die trouw bleven aan de paus).

Na Luther kwamen er meer hervormers, een van de belangrijkste was Johannes Calvijn. Een belangrijk verschil tussen Luther en Calvijn is dat Luther zich tot de vorsten richten, zodat zij invloed uit konden oefenen op de gebieden die zij regeerden, terwijl Calvijn vond dat geen vorst of overheid iets over de kerk te zeggen mocht hebben.

Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van de Nederlandse staat

De Nederlandse staat werd opgericht nadat de Spanjaarden zich terugtrokken uit Nederland, na de tachtig jarige oorlog.

In 1515 nam Filips’ vader Karel V het bestuur over in de Nederlanden. De Nederlanden hadden grote maten van zelfstandigheid, elk gewest en stad had eigen gewoonten en privileges en hadden meestal niet meer met elkaar gemeen dan dezelfde vertegenwoordiger.

Filips II zetten de politiek van z’n vader voort, hij probeerde het bestuur van de Nederlanden te centraliseren en het protestantisme te bestrijden, hij was namelijk streng katholiek. Zijn beleid riep veel kritiek op en toen hij in 1559 zijn halfzus als landvoogdes aanstelde kreeg zij direct problemen met de hoge adel. De Nederlanden verzette zich steeds meer tegen de bemoeienissen vanuit Spanje, daar kwam bij dat het calvinisme begon door te dringen in de Nederlanden.

Het hoge adellijke verzet werd geleid door Willem van Oranje. In 1564 vroeg Willem van Oranje om godsdienstvrijheid, maar dit werd afgewezen door Filips en hij beval nog harder op te treden. In 1566 trokken honderden lage edelen naar het paleis van de landvoogdes en vroeg haar de inquisitie af te schaffen. Hier stemde ze echter niet mee in, wel beloofde ze de inquisitie te matigen.

Hierdoor durfden de calvinisten in de zomer van 1566 veel meer en zo ontstond de beeldenstorm; een reeks van verwoestingen in kerken en kloosters als opstand tegen de beeldenverering.

Toen stuurde Filips in augustus 1567 de hertog van Alva met zijn leger naar de Nederlanden. Alva bleef een tijd oppermachtig in de Nederlanden en hij wet zeer gehaat. Ondertussen ontstond er oproer door bendes onder leiding van lage edelen. Deze noemden zichzelf “geuzen” en erkende Willem van Oranje als hun leider.

Op 1 april 1572 namen deze geuzen Den Briel in, dit was de eerste stad die uit de handen van Alva werd bevrijd. Hierna liepen vele Hollandse steden over naar de opstand. Ze eisten het vertrek van de Spaanse troepen en maakten een eind aan de geloofsvervolging.

Filips pikte dit niet en stelde de hertog van Parma aan tot landvoogd. Enkele zuidelijke gewesten sloten een verbond met hem, maar de andere gewesten sloten samen met Willem van Oranje een bondgenootschap: de Unie van Utrecht. De Unie bereikte een crisis toen Willem van oranje werd vermoord in 1584 en toen Parma in 1585 Antwerpen innam, maar uiteindelijk wonnen ze toch doordat Parma de opdracht kreeg een invasie in Engeland voor te bereiden en de Nederlanden verliet.

Toen besloten de Nederlanden verder te gaan als Republiek der Verenigde Nederlanden.

De ideale staat

2008-10-26T14:17:00.000-07:00

Opdracht Geschiedenis

Door Vivian Klein

Inleiding

In zijn boek Politeia beschrijft Plato zijn ideeën over hoe de stadstaten in zijn tijd zouden moeten functioneren. In dit werkstuk bespreek ik steeds eerst een uitgangspunt van Plato en vergelijk ze dan met de situatie nu.

De ideale staat volgens Plato

Dit waren de uitgangspunten van Plato:

- Er zijn verschillende rollen en die worden uitgevoerd door verschillende groepen;

- Er is censuur om te zorgen dat er stabiliteit is en het bestuur niet veranderd door bijvoorbeeld invloeden van buitenaf.

Plato onderscheidde vijf bestuursvormen. Geordend van gewenst naar ongewenst:

- Aristocratie: bestuur door de ‘meest bekwamen’ op filosofisch en militair gebied;

- Timocratie: bestuur door de militairen (zoals in Sparta) dit kon werken maar er was te weinig aandacht voor filosofie;

- Oligargie: bestuur door de rijken ongewenst omdat rijkdom dan de maatschappelijke positie bepaalde (en is rijkdom wel een deugd?)

- Democratie: bestuur door het volk, wat werkt niet omdat dan juist de niet productieve burgers zich met de politiek zouden gaan bemoeien. Dat zijn niet de meest geschikte mensen. Het leidde vaak tot tirannie

- Tirannie: de macht in handen van één sterke leider. Dit leidde altijd tot uitbuiting en was daarom de meest ongewenste vorm.

In onze tijd is in de westerse wereld de democratie het populairst. Het wordt zelfs met geweld ingevoerd in andere landen en het is ondenkbaar dat een niet democratisch land lid van de EU mag worden. Dit is echter nog maar kort zo. 80 tot 50 jaar geleden waren tirannieën met sterke mannen aan het hoofd erg populair. Denk aan Nazi Duitsland, het Italië onder Mussolini en het Spanje van Franco. Dit liep nog een tijd door in een aantal zuid Europese landen zoals in Griekenland, Spanje en Portugal. En was de Gaule ook niet een “sterke man” en hebben Berlusconi en Geert Wilders ook niet dat soort tirannieke trekjes?

Oligarchie sluimert in onze tijden onder de democratie. De invloed van de rijken is vaak groot. Berlusconi is een rijke ondernemer met veel grip op de Italiaanse media. Ook in de VS zien we veel invloed van de olie industrie op het beleid in de afgelopen 8 jaar Bush.

Timocratie zien we in vaak na een staatsgreep in landen buiten Europa. Zoals in het Irak van Saddam Hussein of tijdens het bewind van Bouterse in Suriname, De macht van de militairen is ook nog groot in in bijvoorbeeld Turkije.

Aristocratie is in zekere mate ook zichtbaar in Nederland. Bijna alle bestuurders hebben een goede tot zeer goede opleiding. Als VMBO-er heb je weinig kans om premier te worden. Het is natuurlijk geen echte aristocratie maar bepaalde trekken zie je wel terug. Als je niet goed kan debatteren (een kenmerk van de filosofische kant van aristocratie) ben je kansloos in de politiek.

De stadstaat

Plato was teleurgesteld door de het bestuur van de stadstaat Athene. Zowel de tirannieke vorm van “de 30” en de democratische vorm (die zijn leermester Socrates tot de dood veroordeelde) hadden niet zijn voorkeur.

Zo werkte een stadstaat (polis):

Een polis was een gebied met een stad als midden en daaromheen een plattelands gebied. De bevolking bestond uit vrije burgers, onvrije burgers (bijvoorbeeld op het platteland) en slaven. De rol van de vrije burgers was belangrijk, zij streefden naar:

- een eigen bestuur kunnen kiezen zonder invloed van buiten (bijvoorbeeld een van de bestuursvormen die Plato beschreven heeft).

- zelfvoorziening, hoewel dat in het rotsachtige Griekenland niet altijd mogelijk was en ze toch vaak levensmiddelen moest invoeren.

- eigen wetten en rechtspraak.

- eigen geld.

- eigen territorium.

Dit lukte niet altijd maar zolang de gemeenschap van burgers bleef bestaan kon ook na een periode van overheersing de polis zichzelf herstellen. De rol van de vrije burgers was dus veel belangrijker dan de niet vrije burgers of de slaven. Vrouwen hadden ook nauwelijks rechten. De gelijkheid betrof dus maar een klein deel van de bevolking.

In de moderne tijd zijn veel van deze zaken herkenbaar, behalve in Europa. Daar zijn een aantal dingen juist uit handen geven aan het grotere Europa; het opgeven van de eigen munt en het afspreken van regels die voor alle landen gelden. In de moderne tijd is het ook normaal dat je moet samenwerken en handelen met andere landen om voorzien te zijn in alle behoeften. Landen die die zich daaraan onttrekken zoals Noord Korea of die dat niet kunnen, zoals zeer arme landen, hebben veel minder welvaart.

In het Athene van Plato was na de dictatuur van “de 30” een weer een periode met democratie. Deze werkte als volgt:

De stad was opgedeeld in gebieden die vertegenwoordigers stuurden naar een raad (Boule) die het dagelijks bestuur vormden. Daarnaast was er een volksvergadering waaraan alle volwassen mannelijke vrije burgers konden deelnemen. Deze volksvergadering had het laatste woord. De indeling van de gebieden was oorspronkelijk (voor Plato’s tijd) zo gekozen dat de oude Clan’s hun macht kwijtraakten. Athene werd opgedeeld in gemeenten en gemeenten werden gegroepeerd tot 30 trittyes. Die werden weer per drie zo gegroepeerd dat ze altijd een stads deel en plattelands deel en een kust deel hadden. Zo ontstonden 10 Phylen die vertegenwoordiges afvaardigden naar de raad. Dit alles bevorderde de gelijkheid en de aandacht voor alle soorten problemen en standpunten.

Plato vond dit geen goed systeem. De afgevaardigden (ofwel de politici) zouden alles doen om het volk tevreden te houden en zo geen goede maar populaire besluiten nemen...

Voor en nadelen van de democratie

De Nederlandse democratie is, net als in veel andere landen, gebaseerd op drie hoofdrechten:

- initiatiefrecht: iedereen moet een eigen voorstel voor nieuwe regels in kunnen dienen

- recht tot spreken: iedereen moet zijn mening kunnen geven over een voorstel

- stemrecht: iedereen kan een stem uitbrengen voor of tegen een voorstel

Dat lijkt erg op wat de oude Grieken hadden, de verschillen zitten in de uitvoering. In Nederland zijn alle burgers gelijk; iedereen heeft 1 stem. Vrouwen hebben dezelfde rechten als mannen. Echter de zwaktes en de kracht van een democratie zijn nog hetzelfde: het is heel moeilijk om impopulaire maatregelen te nemen ook al zijn ze nodig of het beste voor de samenleving, precies zoals Plato beschreef. Aan de andere kant is een democratie ook een goede bescherming tegen een dictatuur, dat is anders dan wat Plato schreef. Dat komt doordat in Nederland de wetgevende, de uitvoerende en de rechtsprekende machten goed gescheiden zijn.

Had Plato gelijk over de democratie?

In het bovenstaande stukje zien we een interessante tegenstelling. Deels lijkt de mening van Plato over democratie te kloppen en deels ook niet. Hoe zit dat nou? Laten we eerst eens verder kijken wat Plato een ideale staat vond:

Plato vond dat elke mens een bepaalde taak had en dat op die manier de arbeid verdeeld moest worden. Om een samenleving te besturen en te beschermen waren wachters nodig. Zij moesten goed zijn in filosofie en in krijgskunst. Ook moesten ze bestand zijn tegen de verleiding van de macht.

Om dit voor elkaar te krijgen was de opleiding heel belangrijk en mochten wachters geen eigen bezit hebben. De wachters deelden alle bezittingen, leefden samen en deelden zelfs vrouwen en kinderen. Hun geluk zou liggen in het uitoefenen van hun beroep.

In de ideale staat is de rol van de vrouw gelijk aan die van de man. Een vrouw kan dus ook wachter worden.

In de ideale staat speelt censuur een belangrijke rol. Door in spel, kunst, toneel en literatuur alleen te voorbeelden te geven van mensen die gewenst gedrag vertonen zal de jeugd goed opgevoed worden en zo dit goede voorbeeld volgen.

In de moderne westerse democratieën gaat het gelukkig deels heel anders maar voor een deel zijn de dingen waar Plato een oplossing voor zocht nu nog steeds actueel. En een aantal van zijn oplossingen kloppen nog.

Wat overeenkomt:

- Vrouwen kunnen inderdaad alles doen, zelfs het land besturen.

- We verwachten bepaalde filosofische kwaliteiten van een bestuurder. Sarah Palin bleek in een paar interviews niet erg intelligent over te komen en prompt denkt het leeuwendeel van de Amerikanen: “Als zij maar geen president wordt...”.

Wat anders is dan Plato’s ideale staat:

- Censuur is uit den boze omdat we geleerd hebben dat het machtsmisbruik in de hand werkt.

- De bestuurders mogen wel bezittingen en een privé-leven hebben, maar de beloning van de bestuurders is niet te groot en er mag geen “belangenverstrengeling” zijn.

Als we de moderne westerse democratieën vergelijken met de democratie in Athene zien we nog een paar verschillen:

- Het is nu niet zo dat elke burger zich met de elk punt van de besluitvorming kan bemoeien, zoals alle vrije burgers van Athene dat wel konden. We kiezen afgevaardigden door te stemmen op een partij voor het bestuur van de gemeente (gemeenteraad), de provincie (provinciale staten) het land (2e kamer) en Europa (Europees parlement).

- Wel kan iedereen boven de 18 nu meestemmen en niet alleen de volwassen vrije manlijke burgers.

Een van de belangrijkste reden waarom democratie wel of niet werkt is terug te vinden in de cybernetica (systeemtheorie) en dan gaat het om terugkoppeling.

In een plaatje:

Terugkoppeling is bijvoorbeeld het leren van een leerling (het proces). Je stopt er een huiswerk opdracht in (input) en er komt een werkstuk uit (output). Bij het nakijken van het werk geeft de docent feedback zodat een aantal punten van het huiswerk verbeterd kunnen worden.

Bij het besturen van bijvoorbeeld een land werkt dat hetzelfde;

De besluiten die men neemt worden op de proef gesteld door wat het volk ervan vindt. Het volk heeft het recht om een persoon die verkeerde besluiten neemt (bijvoorbeeld om zichzelf te verrijken) naar huis te sturen door hem minder stemmen te geven. Een andere vorm is de regering die een wetsvoorstel maakt en het dan moet bespreken in de tweede kamer. Als de kamer het voorstel anders wil geven ze feedback in de vorm van een motie die wordt aangenomen.

In Griekenland is dit terug te vinden in het schervengerecht waarbij de burgers een generaal die zij te machtig vonden voor 10 jaar konden verbannen. Het stemmen gebeurde dor de naam van de generaal op een potscherf te schrijven. Als er 6000 schreven waren verzameld werd de generaal wiens naam het meest genoemd werd verbannen.

In Nederland kan elke burger een besluiten van de overheid laten beoordelen door een rechter. Als een besluit niet overeenstemt met de (grond)wet kan de rechter het verbieden.

Een ander middel om terugkoppeling te krijgen op een besluit is via een referendum.

Eigenlijk hadden de mensen uit het oude Athene dit al bij hun volksvergadering; daar mocht iedereen meebesluiten over een bepaald voorstel (al maakte niet iedereen daar gebruik van). Zelfs in een klein land als Nederland wordt dat onpraktisch; met meer dan 10 miljoen mensen is het erg lastig vergaderen. Daarvoor gebruiken we een referendum. Er zijn verschillende soorten referenda:

- Raadgevend (aangevraagd door de burgers)

- Raadplegend (raadplegend door de bestuurders)

- Correctief (om een besluit tegen te houden)

- Keuze (bijvoorbeeld wie de burgermeester moet worden)

Een referendum kan bindend of niet bindend zijn. Als het bindend is moeten de bestuurders het besluit zo uitvoeren, als het niet bindend is mogen ze het ook anders kiezen maar vaak gebeurt dat niet omdat men bang is om stemmen te verliezen bij de volgende verkiezingen. De opkomst bij referenda is vaak erg laag. Het valt niet mee om de burgers op deze manier te betrekken bij de besluiten.

Afsluiting

Kortom Plato’s zoektocht naar de ideale staat gaat nog altijd door. Wat ik bijzonder vind is niet of hij helemaal gelijk had, maar dat hij de problemen van de verschillende staatsvormen toen al zo kon beschrijven en dat ze nu nog steeds herkenbaar zijn.

En wat betekend een demoracite voor mij als 15 jarige burger van Nederland? Ik, als minderjarige, mag nog niet stemmen, maar ik kan wel kiezen waar ik mijn geld aan uitgeef. Als ik ervoor kies om dierproefvrije make-up te kopen “stem” ik daar dus voor. Stel dat product besluit alsnog op dieren te gaan testen, dan zal ik het dus niet meer kopen en verliest het mijn (financiële) steun. Shoppen is dus een mooie vorm van democratie en feedback geven!

Bronnen

• http://www.schooltv.nl/eigenwijzer/infoblok.jsp?infoblok=901883

• http://www.iep.utm.edu/p/plato.htm

• http://www.scholieren.com/werkstukken/1376

• Geschiedenis Werkplaats VWO

• http://nl.wikipedia.org/wiki/Politeia_(boek)

• Discussie met mijn vader

• http://nl.wikipedia.org/wiki/Charles_de_Gaulle

• http://nl.wikipedia.org/wiki/Polis_(stad)

• http://nl.wikipedia.org/wiki/Democratie

• http://nl.wikipedia.org/wiki/Clisthenes_van_Athene

• http://www.youtube.com/watch?v=Z75QSExE0jU

• http://nl.wikipedia.org/wiki/Terugkoppeling

• http://nl.wikipedia.org/wiki/Ostracisme

Samenvatting

2008-10-24T11:18:00.000-07:00

Sprekend Verleden, handboek A, hoofdstuk 2, paragraaf 7 tot en met het einde van het hoofdstuk

Door Vivian Klein

Paragraaf 7

• 800 v.C. De Etrusken (een volk uit het midden-oosten) veroverde een groot deel van Noord- en Midden-Italië, dit land behoorde eerst tot het romeinse rijk. Omdat de handel bij de Etruksen flink toenam groeide Rome en andere dorpen uit tot steden.

• 500 v.C. De Romeinen kwamen in opstand tegen de Etrusken. Rome was een van de steden die zich vrijvocht.

• 400 en 300 v.C. De Romeinen veroverde Italië (behalve het uiterste noorden), ook de Griekse kolonisten in Zuid-Italië (275 v.C.). Ze hebben Italië bijna 1000 jaar geregeerd.

• Republiek Rome veranderde van een monarchie naar een republiek. De belangrijkste bestuurders waren de twee consuls. Elk jaar werden zijn opgevolgd door twee nieuwe. Als ex-consul kwam je in de senaat. Dit was een raad van mensen die vroeger bestuurder waren geweest. De senaat gaf raad aan de consuls. De Romeinse mannen konden terecht in de volksvergadering, deze had echter weinig invloed op het bestuur.

Paragraaf 8

• De rijke Romeinen (patriciërs) hadden de macht in Rome. Deze patriciërs waren de enige die leidinggevende functies hadden. De overige Romeinen werden plebejers genoemd. Afkomst bepaalde of je een patriciër of een plebejer was. Huwelijk tussen de twee groepen was verboden. Er waren rijke plebejers en arme plebejers. De rijke moesten evenveel belasting betalen als de patriciërs, dit geld ging naar het bestuur en het leger.

• De plebejers werden ontevreden. De rijke plebejers wouden samen met de patriciërs leiding geven en de arme plebejers wouden niet meer dat ze door te hoge schulden als slaaf konden worden verkocht.

• Enkele eeuwen lang regeerden de patriciërs Rome, maar uiteindelijk hadden ze de rijke plebejers nodig voor hun geld en de arme plebejers als soldaten en moesten ze wel iets toegeven. Plebejers mochten niet meer als slaaf worden verkocht, plebejers en patriciërs mochten met elkaar trouwen en plebejers mochten ook hoge ambten in het bestuur en in het leger uitoefenen. De rijke plebejers waren nu tevreden; ze vormden samen met de patriciërs een nieuwe bovenlaag: de nobiles. Voor de arme plebejers was het leven nog steeds zwaar; het was nog steeds moeilijk om aan land of een bedrijfje te komen, de rente voor een lening was nog steeds zeer hoog en de belangrijke posten in het bestuur en in het leger waren nog steeds onbereikbaar

• Twee groepen in de Romeinse samenleving hadden helemaal niets te zeggen: vrouwen en slaven.

Paragraaf 9

• Nadat de Romeinen Italië hadden veroverd (275 v.C.), veroverde ze nog het Middellandse Zeegebied en een groot deel van de rest van Europa (www). Ze deden hier bijna 300 jaar over. Ze hadden elke keer andere redenen om een stuk land te veroveren; het land had een bondgenoot van de Romeinen aangevallen, het bedreigde de handel of de veiligheid van de Romeinen of ze wouden meer land voor de Romeinse bevolking.

• Door deze uitbreidingen veranderde er veel in het Romeinse imperium:

✦ De Romeinen verdelen hun rijk in provincies. Elke provincie had een Romeins bestuur met een gouverneur aan het hoofd en moest elk jaar belasting betalen. Ook werden er in elke provincie troepen gelegerd.

✦ De senaat werd machtiger, hun raad werd bijna altijd opgevolgd.

✦ De invloed van de Griekse cultuur werd sterker. Goden, wetenschappen en bouwtechnieken werden overgenomen van de Grieken. Griekse goden werden ook Romeinse goden, alleen dan onder een andere naam en Romeinse tempels werden op dezelfde manier gebouwd als Griekse tempels.

✦ Het aantal arme mensen steeg sterk. Dit kwam doordat veel boeren gedwongen werden hun families te verlaten om in het leger te dienen. De boerderij kon hierdoor niet meer draaide gehouden worden door de overige familieleden en het gezin verhuisde naar de stad. Deze mensen werden proletariërs genoemd.

✦ Het aantal rijke mensen steeg sterk. Sommige mensen werden rijk door de buit die ze gemaakt hadden tijdens veldtochten, anderen door de groeiende handel en weer anderen doordat ze de bevolking in de veroverde gebieden te veel belasting lieten betalen en een deel zelf hielden.

✦ Veel slaven werden buitgemaakt uit de veroverde gebieden. Deze werden behandeld als vee: overdag moesten ze met kettingen aan hun benen op het land van de grondbezitters werken en ‘s nachts sliepen ze in ondergrondse gevangenissen. Doordat ze zo behandeld werden kwamen er grote en kleine opstanden voor.

✦ Het Romeinse leger werd minder sterk. Dit kwam doordat er steeds meer proletariërs kwamen. Deze hadden geen geld om zelf hun wapens en uitrusting te betalen, in tegendeel tot de boeren.

Paragraaf 10

• 200 v.C. Een deel van de Romeinen vond dat het land van de staat onder de proletariërs verdeeld moest worden, omdat de armen dan weer boeren konden worden en er weer sterke boerenlegers ontstonden. Deze mensen waren onder andere Tibertius en Gaius Gracchus. Veel rijke Romeinen hadden land van de staat gepacht en waren dus tegen dit plan. Zo ontstond er een burgeroorlog waarin Tibertus en Gaus Gracchus omkwamen.

• Door gebrek aan boeren en dus aan soldaten werd er een beroepsleger opgericht. Vrijwillig kon je je aanmelden voor 16 jaar dienst en een stuk grond met boerderij na afloop. Omdat hun generaals voor hun zorgden, waren de soldaten trouw aan hun en niet aan Rome. Een van die generaals was Julius Caesar en hij was een van de bevelhebbers die besloot naar Rome te gaan en de macht over het Romeinse rijk wouw.

• Het lukte de senaat niet om de macht uit handen van Caesar te krijgen en daarom pleegde ze (in 44 v.C.) een moordaanslag op hem. Maar na heb volgden nieuwe tegenstanders en er kwam een burgeroorlog waar Actavianus als winnaar uit kwam. Hij noemde zichzelf Augustus en besloot voorzichtig te werk te gaan; hij lied de senaat, het consulaat en de volksvergadering bestaan, maar eigenlijk had hij wel alle macht. Zo werd hij de eerste keizer van het Romeinse rijk.

• Toen volgde enkele eeuwen vrede (Pax Romana word deze tijd genoemd). Deze redenen voor deze vrede waren: 1. Het leger bleef trouw aan de keizers omdat die hen goed behandelde. 2. De keizer benoemde legeraanvoerders die hem trouw waren en ze waren maar kort in dienst. 3. De welvaart nam toe doordat er geen zeerovers en bandieten meer waren. 4. Er lagen geen krachtige vijanden op de loer.

• Tijdens het keizerrijk werd er nog meer handel gevoerd dan tijdens de republiek. Het aantal handelaren, handelswerklieden en steden groeide.

• In de stad was veel vermaak in de vorm van gladiatorengevechten en amfitheaters. Een beroemd amfitheater is het Colosseum in Rome.

• De meeste mensen woonden op het platteland en werkten in de landbouw. Een groot deel van het land was in de handen van grondbezitters die het lieten bewerken door slaven of vrije pachters. Het grootste deel van de bevolking bestond uit vrije boeren.

• De Romeinse bevolking bestond uit lagen:

✦ De rijken: met een bezit van vier miljoen sestertiën (Romeinse munt) kon je een leidinggevende functie krijgen, voor 400.000 een minder hoge functie in het bestuur van het rijk en voor een voor 100.000 een functie in het bestuur van en stad.

✦ Burgers met enig bezit: de vrije boeren, de kleine winkeliers en de handwerkslieden met een bedrijfje.

✦ De armen: mensen met bijna niets; hun kleren en wat huisraad

✦ De slaven.

• Om het Romeinse burgerrecht te krijgen moest je bewijzen dat je “Romeins” was door dezelfde taal te spreken, godsdienst te hebben, literatuur te kennen, kleding te dragen en vrijetijdsbesteding te hebben. Mensen wouden dit burgerrecht om onder de Romeinse rechtspraak te vallen en leidinggevende functies te kunnen krijgen.

Paragraaf 11

• De Romeinen namen de kijk op de wereld van de Grieken grotendeels over, maar toch bleven er verschillen. Volgens de Romeinen was de aarde een platte schijf die in de ruimte zweefde, de kaarten waren echter wel cirkelvorming getekend met het oosten boven.

• De Romeinen hadden een meer praktische en militaire kijk op de mens en de wereld. De Grieken benaderde dit alles op een meer filosofische manier.

• Militaire kijk: de Romeinen vonden andere waarden belangrijk dan de Grieken; moed, gehoorzaamheid en opofferingsgezindheid. ‘t Bekendste soort bouwwerk van de Romeinen was ‘t amfitheater, een theater waarin de “strijd” centraal stond.

• Praktische kijk: de mens was volgens der Romeinen iemand met plichten en rechten > ze besteedden veel tijd aan het opschrijven van wetten. De basiswetten waren:

✦ Iemand is onschuldig tot het tegendeel bewezen is.

✦ Iemand die ergens van beschuldigd is moet de kans krijgen zich te verdedigen.

✦ Niemand mag worden gestraft voor wat hij denkt.

✦ Bestuurders mogen zich niet bemoeien met de rechtspraak, alleen rechters.

• De Romeinen wouden ‘t dagelijks leven verbeteren, ook met behulp van de natuur; ze bouwden waterleiding en badhuizen.

• De Romeinse en Griekse bouwkunst leek erg op elkaar, maar waren toch anders. Romeinse tempels hadden een voorkant - Griekse tempels waren “richtingloos” en Romeinse theaters waren vrijstaande gebouwen - Griekse theaters waren ingebed in een heuvel. Andere typisch Romeinse constructies waren; de boog, het gewelf en de koepel.

Paragraaf 12

• Joden vielen op omdat ze maar in één god geloofde en met zo weinig waren. Ze werden vaak overheerst, in 63 v.C. ook door het Romeinse rijk. De Joden kwamen in opstand, verloren en werden verdreven door de verwoesting van Jeruzalem door de Romeinse bevelhebber en latere keizer Titus. Sindsdien waren er meer Joden buiten dan in Palestina, maar ze hielden hun godsdienst en gebruiken en vormden een duidelijke minderheid.

• Ontstaan van het Christendom: Jezus van Nazareth trok veel aandacht met zijn prediking over goedheid, vergevingsgezindheid en een “Koninkrijk van God”. Sommigen gingen hem zien als degene die de Joden van de Romeinen zal bevrijden, Joodse leiders dienden een aanklacht in omdat ze bang waren hun macht te verliezen en de Romeinse gouverneur Pontius Pilatus veroordeelde Jezus tot de dood aan het kruis.

• Na zijn dood werden zijn ideeën door zijn apostelen verspreid. Zij gaven hem de naam Jezus Christus. Zijn volgelingen schreven de verhalen over Jezus op en Mattheus, Marcus, Lucas en Johannes schrijven ieder een evangelie. Deze evangeliën, de brieven van Paulus en de geschiedenis van de apostelen vormen het Nieuwe Testament. Het nieuwe en het oude testament vormen samen de Bijbel van de christenen.

• Het christendom verschilde van elkaar in verschillende streken van het Romeinse rijk, pas toen in de 4e eeuw het christendom aanvaart werd ontstond er eenheid. Er kwam een officiële geloofsbelijdenis.

• De belangrijkste rituelen van het christendom worden samen sacramenten genoemd. Deze rituelen zijn: de doop, de eucharistie, de biecht, het huwelijk tussen man en vrouw, de wijding tot priester, het vormsel en het oliesel.

• Het christendom verspreidde zich snel tijdens de Pax Romana, de apostel Paulus had hier een grote bijdrage aan. Vooral armen en onderdrukten werden christen.

• Het christendom was lange tijd verboden in het Romeinse rijk en sommige keizers vervolgden de christenen zelfs, die hadden het gevoel dat de christenen meer trouwe waren aan hun geloof dan aan de Romeinse keizer en zagen dat als een bedreiging.

• Ondanks de onderdrukkingen bleef het aantal christenen groeien. In 313 werd het christendom officieel toegestaan door keizer Constantijn en in 394 was het christendom de enige toegestane godsdienst.

• Het christendom bouwde een organisatie op paralel aan de organisatie van het Romeinse rijk. Toen het Romeinse bestuur uiteenviel (416) hield het christendom zijn structuur grotendeels. Er waren nog altijd verschillen tussen het christendom in het West- en het Oost-Romeinse rijk.

Paragraaf 13

• Na de dood van keizer Theodosius (395) namen zijn zonen het rijk over, dat nu verdeeld was in het Oost- en het West-Romeinse rijk. Het Oost-Romeinse rijk zou nog tot 1453 bestaan (toen werd het veroverd door de Osmaanse Turken) en het West-Romeinse rijk nog tot 476 (toen het uiteenviel in een lappendeken van Germaanse staten).

• Tijdens de laatste eeuwen van het Romeinse rijk trokken de Germanen binnen. Ze veroverde een groot deel van West-Europa. Er waren verschillende Germaanse stammen, ze hadden allemaal een gelaagde samenleving; bovenaan de vrije mannen, daaronder de vrijgelatenen en als onderste de slaven. Bij oorlog werd er een aanvoerder gekozen, soms werd deze in tijd van vrede koning.

• De Germanen vereerden anders dan de christenen meerdere goden. De goden verbeeldden vaak natuurkrachten en hadden in iedere stam een andere naam. Er was echter ook een overeenkomst; de Germanen en de christenen geloofden allebei in leven na de dood.

• De Romeinen mengden zich met de Franken. Tijdens keizer Constantijn (306-337) hielpen ze bij de verdediging van het Romeinse rijk. De Franken woonden in het huidige België en Noord-Frankrijk. In de eeuwen erna vochten de Franken soms tegen de Romeinen, soms tegen elkaar en soms aan de kant van de Romeinen.

• In de 5e eeuw werd de invloed van de Franken steeds groter en die van de Romeinen steeds minder. De Romeinse legioenen trokken zich terug, gevolgd door veel bewoners. De overgeblevenen mengden zich met de Franken, Romeinse bouwwerken werden verwoest en er bleef weinig over van de Romeinse cultuur.

• Toen werden de Franken bedreigd door de Alemannen, de Thüringers en de Goten en ontstond het verlangen naar een leider die het volk zal beschermen; in 481 werd Clovis koning van een van de Frankische stammen. Hiermee begon de middeleeuwen.

Grieken en Romeinen

2008-10-24T09:19:00.000-07:00

Door Iza Ham

De ontwikkeling van het wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de grieksestaat.

Onder het burgerschap verstonden ze toen, bijvoorbeeld in Athene, de Atheense mannen. Deze kregen ook stemrecht. De Atheense vrouwen, kinderen en slaven, die tevens de grote meerderheid waren, kregen geen stemrecht en waren van het burgerschap uitgesloten. Kleistenes zorgde hier voor. Hij had de macht gegrepen en gaf de volksvergadering (ekklesia) de hoogste macht. De ekklesia besliste over wetten, koos de militaire commandant en de andere hoge functionarisen. Ook controleerde ze ambtenaren en bestuurders. Om een besluit te nemen moesten er minstens 6000 mannen in de volksvergadering aanwezig zijn.

Een ander voorbeeld van de politiek toen, was in de stadsstaat Sparta. Daar hadden ze als politiek systeem geen democratie zoals in Athene, maar een militaire aristocratie. Dat is een kleine groep die alles in de hand hebben. In dit geval zijn dat de militairen.

De ontwikkeling van het wetenschappelijk denken werd ook vooral aangemoedigd in de Academie. Dit was een academie waar hij les gad in wiskunde, natuurwetenschappen en filosfie. Arisstoteles deed hetzelfde in zijn Lyceum.

De groei van het romeins imperium waardoor de Griekse-Romeinse cultuur zich in europa verspreide.

De expansie buiten Italië begon 264 v.C. in westelijke richting. Ze veroverden Spanje en Portugal. In het zuiden overwonnen ze de meest moeilijke vijand Carthago. Dit was een Noord-Afrikaanse stad die gesticht was door Phoeniciërs. Dit volk komt tegenwoordig uit Libanon. Carthago was zeer sterk en het heeft drie gevechten geduurd voordat de romeinen Carthago ook veroverd hadden. De inwoners werden slaven en er werd zout in de grond gestopt zodat er nooit meer iets zou groeien.

Een ander voorbeel van de groei van het romeinse imperium is toen Julius Caeser. Hij veroverde 58-52 v.C. Gallië. Hij verwierf de alleenheerschappij en na zijn dood 4 jaar later ontstond opnieuw een machts strijd. Deze werd gewonnen door Octavianus. Hij stichtte in 27 v.C. het Romeinse kijzerrijk. Het Imperium Romanum.

De klassieke vormentaal van de Griekse-Romeinse cultuur

De Griekse architectuur en beeldhouwkunst waren aanvankelijk sterk beïnvloed door de Egyptische kunst. De vroege beelden waren stijf en plat, maar geleidelijk gingen de Griekse beeldhouwers zelf nieuwe dingen uitproberen. Ze ontdekten dat beelden er beweeglijker uitzagen als de benen niet al te vast op de grond stonden en dat een gezicht levendiger leek met een glichlach erop. De beeldhouwers gingen de anatomie bestuderen en pasten de kennis die ze kregen toe in hun werk. De beelden die ze maakte leken wel op menselijke figuren maar waren allemaal goden. Ze waren daarom ook veel mooier en perfecter dan een mens ooit zou kunnen zijn. Perfectie was voor de Grieken een teken van godelijkheid. Dit was de klassieke periode.

Bij de Romeinen konden de kooplieden in de eerste eeuw v.C. de vraag naar Griekse beelden nauwlijk aan. Zakenlieden waren waarschijnlijk op het idee gekomen om in Rome een atelier te plaatsen waar getalenteerde beeldhouwers Griekse ‘orginelen’ konden maken. De Griekse beelden werden gekopieerd. Maar na enige tijd ontwikkelde ook de Romeinen een eigen stijl. Ze gingen heel realistiche portretten uit steen houwen. Elk bobbeltje of kuiltje op een gezicht werd door hen nagemaakt.

De confontratie tussen de Griekse-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest Europa.

De eerste confontratie tussen de Grieken- Romeinen en de Germanen was halverwege de eerste eeuw v.C. Ceasar begon in 58 v.C. een bloedige oorlog in Gallië. Zeven jaar later maakten de provincie Gallia en een deel van Germania deel uit van het Romeinse Rijk.

De Germanen leefden in stamverband in een landbouwsamenleving. In het gensgebied dreven ze handel met de Romeinen, aan wie ze onder meer huiden leverden. De Romeinen noemden hen barbaren, zoals ze alle volken noemden waarvan ze de taal niet verstonden of de cultuur niet begrepen. De Romeinen hadden niet zo’n hoge pet op van de Germanen.

De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdienten.

De geschiedenis van de joden en de ontwikkelen van hun monotheïstiche geloof (een geloof met maar één god) staat geschreven in de Tenach. Dat zijn de Joodse heilig boeken. Het jodendom ontwikkelde zich via Abraham. Hij is op aanwijzing van God terechtgekomen in Kanaän (het beloofde land). God deed daar de belofte dat aan hem en zijn nakomelingen het land zou worden gegeven en dat hij hun god zou zijn! Maar door hongersnood trokken de nakomelingen van Abraham naar Egypte, tot ze daar werden gedwongen als slaaf te werken. Onder leiding van de profeet Mozes trokken ze in de 13^e eeyw v.C. weg uit Egypte terug naar het beloofde land. Op de berg Sanaï ontving Mozes de joodse wetten, waaronder de 10 geboden die later ook voor de christenen gingen gelden. De joodse stammen vereenigde zich in Israël maar het koninkrijk viel uit elkaar en een deel ging Juda heten. De joden hadden te kampen met deze vreemde overheersers. Tijdens de Romeinse overheersing, raakten ze verstrooid over het hele Romeinse rijk. Maar in de Tenach stond dat ooit de messias zou komen om de joden te verlossen van de vreemde overheersers.

Volgends de bijbel trok ussen 26 en 30 n.C. in Judea en het noorderlijke gelegen Galilea een man rond die naastenliefde predikte en het opnam voor armen en zieken. Zijn volgelingen waren ervan overtuigd dat deze man, Jezus van Nazareth, de beloofde Messias was. Dit was het begin van de ontwikkeling van het christendom.

De Ideale Staat

2008-10-24T09:14:00.000-07:00

Door Iza Ham

De ideale staat, geschreven door Plato, is die nou echt zo ideaal? Was dat nou echt een perfecte staat? Of een betere vraag: Kan een staat perfect zijn als die is afgeleid van de opbouw van mens…?

Plato zei dat de opbouw van een ideale staat hetzelfde is als de opbouw van een mens. Hij zei dat de mensen bestaat uit drie delen. Het hoofd, de borst en het onderlijf. Bij alle drie de delen horen drie verschillende zielsvermogens. Het hoofd heeft het verstand, de borst heeft de wil en het onderlijf de lust of begeerte. Het verstand moet leiden tot wijsheid, de wil moet moed tonen en de begeerte moet matigheid tonen. Pas wanneer de drie delen van de mens als één functioneren dan is er sprake van een harmonieus mens. Zoals Plato een mens beschreef, beschreef hij ook de stad.

Zo heeft de staat de regenten (het hoofd), de wachters (de borst) en de werkende stand (het onderlijf). Dit is een beetje te vergelijken met de manier hoe het in deze tijd in Nederland verdeeld is. Het hoofd is dan de tweede kamer en de koningin. De borst is dan de politie en het rechtssysteem en de werkende stand is dan ook gewoon de werkende stand. Wat anders is tussen de rechten van de mensen nu en toen is bijvoorbeeld dat 'de borst' nu wel een vrouw en kinderen mag hebben. Vroeger was dat niet zo. Ook heb je nu de keuze welke richting je op wilt. Plato had bedacht dat dat voor je werd gekozen om je de beste opvoeding te geven. Het concept is op zich wel goed, maar je hebt geen eigen keuze. Je krijgt een levensdoel aan je opgedragen waar je je hele leven aan moet wijden. Geen bezittingen, geld en familie, want teveel macht mocht je niet krijgen als wachter.

Het verstand moet leiden tot wijsheid, daarom staat dat voor de filosofen, de wil moet moed tonen, o.a militairen, en de begeerte moet in controle worden gehouden en dus matigheid tonen, dit is voor de boeren, handelaren enz. Pas wanneer de drie delen van de mens als een geheel functioneren, is er sprake van een harmonieus of rechtschapen mens.

Politiek en democratie

Het hoofd van de staat, de filosofen, hadden zelf alle macht. ‘Met genot als lokaas jagen zij op domheid’, schreef Plato over de politici die de bevolking van Athene bestuurden. Plato vond democratie niet ideaal voor stadstaat Athene. Democratie is een staatsvorm zonder rem zegt Plato. Want de democratie dwingt de politici de bevolking alles te geven waar het om vraagt. Het maakt niet uit wat er was, de politici zal er alles aan moeten doen om de wens van het volk te vervullen. Dat komt omdat ze de machtsbasis namelijk niet kwijt willen. Als je dit vergelijkt met nu is het een stuk vrijer. Het volk mag meebeslissen over dingen die de politici zelf ook goedkeuren. Als een deel van de politici het ermee eens is en een ander deel niet, kan het volk de beslissing maken. Dit noem je een referendum. Nu hebben de mensen veel meer inbreng dan vroeger. Daar ben ik ermee eens, want nu kunnen de mensen om wie het uiteindelijk allemaal gaat toch hun inbreng geven. Plato keurde het niet goed als de werkende stand ging meebeslissen omdat ze niet over de wijsheid bezaten. Dit klinkt als een smoes om ervoor te zorgen dat de filosofen de beslissing mochten blijven nemen. Het volk had dus niets te zeggen en moest alleen onderdanig zijn en werken.

Plato had allemaal ideeën hoe het eigenlijk moest zijn. Maar in feite zag de politiek er heel anders uit dan in zijn ideeën. Zo waren in Athene magistraten, dat waren ambtenaren die voor één jaar een belangrijke rechterijke, politieke of militaire positie hadden deze magistraten werden gekozen door de volksvergadering. De magistraten zorgen voor de behoeften van het volk met veranderingen als de afschaffing van de schuldslavernij. Solon maakte ook de regel: ‘Hoe meer bezit, hoe meer macht’. Iemand anders zorgde voor betere werkgelegenheid en herverdeelde de grond. En tenslotte voerde Cleisthenes de Democratie in.

Verder was in Griekenland een Trias Politica. Dat betekend dat de macht in drieën was verdeeld. Je had wetgevende macht, zoals het parlement in Nederland. De uitvoerende macht, zoals de regering en de Rechterlijke macht. Alle machten hebben ieder hun eigen bevoegdheden en hebben ieder hun eigen zelfstandigheid. Al deze machten afzonderlijk hebben ten opzichte van elkaar en ten opzichte van de burger verantwoordelijkheden door middel van ingebouwde checks and balances.

De uitvoerende macht is verantwoording schuldig aan de wetgevende macht, de wetgevende macht is vervolgens verantwoording verschuldigd aan de burgers.

De rechterlijke macht controleert vervolgens de uitvoering van wetten en regelgeving. De rechterlijke macht zelf kan worden gecontroleerd door middel van openbaarheid van zittingen, in ieder geval openbaarheid van uitspraken, goed klachtrecht en zicht op belangenverstrengeling.

Als we de ideeën van Plato vergelijken met hoe de politiek toen echt was, zie je verschillende verschillen en overeenkomsten. Zo heb je als duidelijk verschil, dat bij het idee van Plato maar één groep mensen macht hadden. Bij de Trias politica was dit niet zo, hier hadden (zoals de naam al zegt) drie groepen de macht. Een overeenkomst is dat de eerste twee groepen van de Trias politica te vergelijken zijn met de eerste twee groepen van het idee over de ideale staat van Plato. De regenten waren verantwoordelijk over de wachters, de wachters moesten verantwoording afleggen aan de regenten. De uitvoerende macht moet verantwoording afleggen aan de wetgevende macht. De wetgevende macht is verantwoordelijk voor de uitvoerende macht. Verder verschillen de ideeën in bijna ieder punt. Plato was dus waarschijnlijk niet zo blij met het politiekstelsel zoals het toen was.

Een voorouder in het ijs

2008-09-27T03:35:00.000-07:00

Door Iza Ham

Er is een belangrijke ontdekking gedaan bij Ötztaler Alpen.

Een doodde man is daar gevonden in het ijs. Wetenschappers hebben ontdekt dat deze man vijduizend

jaar tussen het ijs heeft gelegen. Deze man is dus een overblijfsel uit de prehistorie.

De man die in het ijs lag was goed in tact gebleven, zo ook zijn spullen. Het onderzoek wees uit dat hij er lichamelijk heel slecht aan toe was toen hij stierf. Hij had ontstekingen in zijn gewrichten, ribbreuken en zwartgeblakkerde longen van het zitten naast de kampvuren. In zijn darmen zaten restanten van zijn laatste maaltijd. Hij had edelhert, steenbok, een homp brood van einkorn en delen van groene planten gegeten.

De Ötzi, zo word hij genoemd, had dus iets te maken met de landbouwsamenleving dat is zichtbaar aan het eink

orn. Einkorn is een graansoort. Verder droeg hij een koperen bijl, een vuurstenen dolk, een mat van gevlochten gras, een rugzak van hazelaar- en larikshout, een 180 centimeter lange boog en pijlkoker van hertenhuid. Hij kon dus ook een jager- verzamelaar zijn. Door de uitrusting van de man en wat hij had gegeten kunnen we er een beetje achterkomen hoe het leven er in die tijd uitgezien moet hebben.

Aan de spullen te zien is er een grootte kans dat hij een jager-verzaamelaar was. De jager-verzaamelaars trokken van plek naar plek en jaagde op de wilde dieren. Ze aten wat ze vingen en gebruikte de huid voor kleren en spullen. De wapens die hij met zich mee droeg kon zijn voor het doodde van een dier om te eten.

Vermoedelijk was hij zelf geen boer, maar was hij wel in aanraking gekomen met boeren. Dat kunnen we zien aan het eikorn wat in zijn darmen zat. Onwaarschijnlijk is dat hij zelf een boer was aangezien hij niet dichtbij zijn boerderij was. De boeren gingen niet van plek naar plek. Ze bleven bij hun boerderij en zochten niet elke keer een nieuwe nederzetting.

Vermoedelijk heeft de man langs de gletsjer moeten lopen en heeft het hem zoveel moeite gekost dat hij dankzij zijn slechte longen en brandende pijn in zijn gewrichten uitgeput is neergevallen, en nooit meer is opgestaan.

Neolithische revolutie en de Industriële revolutie

2008-09-27T03:29:00.000-07:00

Door Iza Ham

De Neolitische Revolutie en de Industriële revolutie lijken twee hele verschillende revoluties. Ze hebben weliswaar ook niets met elkaar te maken, maar in de veranderingen zitten wel een paar overeenkomsten. Iets wat zo lang geleden gebeurt is en iets wat een paar honderdjaar geleden gebeurt is zo verschillend, maar toch ook gelijk.

De Neolitische Revolutie;

Een ander woord voor de Neolithische Revolutie is de landbouw revolutie. Het is de revolutie waarbij de mensen overgaan van een jager-verzamelaars naar een landbouwsamenleving. Voor de landbouw revolutie waren er alleen jager-verzaamelaars. De jager-verzaamelaars trokken rond over de hele wereld. Ze liepen naar een plek met veel wild, sloegen een kamp op en bleven er totdat ze alle dieren daar al gejaagd hadden. Dan pakte ze de spullen en trokken naar een nieuwe plek. Ze waren ongeveer met 25 personen. Alle informatie die ze wisten, over het vangen van dieren en welke planten wel te eten waren en welke niet, was doorgegeven van generatie op generatie. Zo wisten ze ook op welke plek er meestal veel wild kwam en in welke seizoenen het meeste voedel te vinden was.

De boeren gingen in permanente nederzettingen leven en trokken niet meer van locatie naar locatie. Als ze gingen oogsten plantte ze de zaden van de grootste, mooiste en lekkerste planten opnieuw. Zo kwam er al een vorm van gewassenverdeling. De zelfgeteelde granen werd de belangrijkste voedselbron. Verder gingen de landbouwers ook wilde geiten en schapen temmen. Ze hielden ze op of bij het land, en zo ontstond er ook veeteeld. Brood en melk kwamen nu op het menu, en de boeren waren niet meer afhankelijk van wat ze vonden die dag. Ze brachten Cultuur in de natuurlijke omgeving en kregen er zo meer grip op.

Wat er verder ook veranderde voor de ex jager-verzamelaars was de dagindeling. Het werd nu bepaald door het werk op het land en de verzorging van het vee. De landbouw zorgde er ook voor dat er nieuwe dingen werden uitgevonden, zoals het wiel in het Midden-Oosten. En ook lieten de boeren hun ploeg voorttrekken door de ossen. Hierdoor gingen mensen voor het eerst gebruik maken van een andere energiebron dan zijn eigen spierkracht. De os was de eerste stap naar de stoommachine en de benzine moter schreef een historicus over deze uitvinding.

De boeren konden met os en ploeg veel grotere stukken land bewerken en meer mensen van voedsel voorzien. Ze kwamen er ook achter dat je klei kon bakken. Nu konden ze ook potten van aardewerk maken. Hierin konden ze dan ook weer grote hoeveelheden bewaren. Ook gingen ze de beweging van de zon en de maan bestuderen, en maakten op basis van die waarnemingen een kalender met dagen van 24 uur en weken van 7 dagen, hierdoor wisten de boeren wanneer ze moesten zaaien en oogsten. Verder was de uitvinding van Brons zeer belangrijk. Natuurlijk had dit lang de tijd nodig, want ze moesten verschillende dingen weten, hoe ze tin moesten winnen uit stenen waarin het metaal zat, dat metaal op een hoge temperatuur smelt en natuurlijk hoe brons word gemaakt. Toen ze al deze hindernissen hadden overwonnen was het eindelijk zover dat ze metaal in elk gewenste vorm konden gieten. Het schrift is ook ontstaan in de tijd van de landbouw. Op keitabletten werden namelijk alle graanvooraden bij gehouden door middel van simpele tekeningetjes.

De landbouw kon zich makkelijk vanuit de vruchtbare halve maan naar India, Europa en Noord-Afrika versrpreiden omdat er tussen deze gebieden en de Vruchtbare Halvemaan geen barriéres liggen, zoals woestijnen of oceanen. Maar alsnog stapte de jager-verzamelaars niet zo snel over tot de landbouwers. Zolang er nog genoeg wild was hadden ze er namelijk geen reden toe. Ook waren ze er wantrouwig voor. De oogst mislukte nog wel eens namelijk. Als er wateroverlast was, droogte of plantenziektes. Maar het zorgde er wel voor dat mensen voor langere tijd voedsel hadden als alles goed ging, en dat was toch duidelijk een voordeel. De mensen gingen bij elkaar woonen op plekken waar de grond vruchtbaar was. Zo kregen ze een landbouwsamenleving, ze trokken niet meer van plek naar plek maar hadden een vaste nederzitting.

De boeren haalden steeds grotere oogsten binnen en gingen meer produceren dan ze eigenlijk nodig hadden. De gevolgen hiervan waren dat een deel van het dorp waar ze in woonde iets anders kon gaan doen dan in de landbouw werken. Sommige mensen specialiseerde zich in het maken van gereedschap, kleding of aardewerk. Andere gingen handel drijven, ze ruilden bijvoorbeeld landbouwoverschot met mensen in andere dorpen. Zo ontstonden er voor het eerst sociale verschillen, maar ook steden want er konden steeds meer mensen in een betrekkelijk klein gebied wonen.

Industriële revolutie:

Net als de neolithische revolutie was de industriele revolutie ook een grootte impact op het dagelijks leven van de gemiddelde mens. Eeuwenlang had de mensheid gewerkt met de hand, de energie kwam voornamelijk uit spierkracht. Handwerktuigen en trekdieren waren daarom ook een groot hulpmiddel. Ergens in de tweede helft van de 18^e eeuw kwam de revolutie op gang, wanneer precies valt niet te zeggen.

Het begon allemaal met een uitvinding in de textielnijverheid en de mijnbouw. De textielindustrie ontwikkelde zich vooral in Lancashire. De eerste machines waren houten apparaten, die het eeuwenoude spinnewiel vervingen. Rond 1800 kwamen er sterkere door stroom aangedreven ijzeren spinnewielen.

De stoommachine was afkomstig uit de mijnbouw. Ze waren al gewend om houtskool te gebruiken om ijzererts ze smelten en zo ijzer te winnen. Maar ontbossing maakte houtskool schaars in Groot- Brittannië. In de 18^e eeuw gingen ze dan ook steeds meer steenkool gebruiken. Het land had daar namelijk meer dan genoeg van. Het was fijn dat ze begin van de eeuw een op steenkool werkende stoompomp hadden uitgevonden, anders was het een onmogelijke taak goed bij de steenkool te komen. Bij het winnen van steenkool was namelijk het grondwater een probleem. Na 1780 kwam er ook een stoompomp die buiten de mijn gebruikt kon worden. Het bracht de machine-industie tot bloei en doordat stoommachines van ijzer waren en werkten op steenkool, stimuleerde het ook de ijzerindustrie en steenkoolwinning.

Dankzij de stoommachines, konden de fabrieken veel meer gaan produceren, ze brachten een massaproductie op gang. Met de stoommachines kon sneller, beter en grootschaliger worden geproduceerd. De draad was sterker en de prijzen werden steeds goedkoper. De thuisweefers, weefde nog lang thuis door maar in 1820 verloren ze de concurrentieslag met het stoomweefgetouw. Het weefde sneller en leverde betere stoffen af. Het gevolg was dat katoenen kleding in 1850 twintig keer zo goedkoop was als in 1780.

De industrieele revolutie maakte deel uit van een groot aantal veranderingen. Zo ook de agrarische revolutie. Vanaf de 18^e eeyw werden de landbouwmethodes veel beter. Doordat de agarische productie steeg, konden meer mensen worden gevoed. Daardoor kwam er een bevolkingsgroei. Door die bevolkingsgroei werd de vraag naar kleding en voedsel groter. Het ging steeds en steeds beter met de economie. De transportrevolutie was een andere verandering. Tot ver in de 18^e eeuw was het bijna onmogelijk om veel producten over het land te vervoeren, tot dat een mijneigenaar een kanaal liet graven tussen de mijn en Manchester. Die hij vervolgens liet doortrekken naar de haven van Liverpool. Zijn transport kosten daalden hierdoor, waardoor zijn kolenmijn opbloeide. Hij verdiende hier veel geld aan, waardoor andere ook kanalen lieten aanleggen. Zo ontstond er een heel net van allerlei waterwegen. Behalve transportie op het water, kwam het ook op het land. Dankzij de stoommachine werd de stoomlocomotief uitgevonden. De spoorwegen groeide uit tot een heel net dat langs alle belangrijke plaatsen kwam. Dit kwam allemaal ten goede voor de economie.Groot Brittannië werd het middelpunt van de wereldeconomie. Het land ging ook de buitenwereld voorzien van voedsel en grondstoffen. De landbouwstedelijke samenleving maakte plaats voor een industriële samenleving.

De gevolgen van de industriële revolutie zijn de sterke groei van de burgerij en de arbeidsklasse. Er onstonden drie politiekmaatschappelijke stromingen. Het liberalisme, het nationalisme en het socialsime.

Overeenkomsten en verschillen.

Deze twee revoluties lijken niets met elkaar te maken te hebben, dat doen ze ook niet. Wat wel zo is, is dat ze op elkaar lijken op sommige vlakk en en met elkaar verschillen op sommige vlakken. Zie hieronder:

Overeenkomst: Iets nieuws werd al heel belangrijk. Zo was dat in de landbouwrevolutie de zelfgeteelde granen, het werd de belangijkste voedselbron. In de industriële revolutie was dat de stoommachine. Overal was er vraag naar.

Overeenkomst: Door nieuwe uitvingen werden de uitvinders gestimmuleerd andere dingen uit te vinden. In de landbouwrevolutie was het bijvoorbeeld zo dat ze de door die landbouw de kalender hebben uitgevonden. Zo konden ze zien wanneer ze moesten oogsten bijvoorbeeld. In de industriële revolutie werd de stoomlocomotief uitgevonden, omdat ze de stoommachine hadden en het met transport makkelijker wilde maken.

Overeenkomst: In allebei de tijden zijn er uitvindingen gedaan waar we nu nog steeds baat bij hebben. In de landbouwrevolutie hebben ze zo ontdekt dat je niet alles met spierkracht hoeft te doen, dat je ook hulpmiddelen kunt maken om het gemakkelijker te maken. In de industriële revolutie was de stoomachine de eerste stap naar de motor zoals we die nu kennen.

Overeenkomst: Allebei de revoluties hadden een gevolg wat te maken had met sociale verschillen.

Verschil: Bij de landbouwrevolutie kwamen er meer beroepen vrij, omdat de landbouw genoeg voedsel had voor iedereen. Mensen konden aan andere dingen hun tijd gaan besteden. Bij de industriële revolutie verloren meer mensen hun baan, omdat de machines zoveel en zo goedkoop de producten produceerde dat de thuisweefers bijvoorbeeld er niet meer tegenop konden.

Verschil: In de landbouwrevolutie was de economie een stuk minder belangrijk. Mensen maakte zich er minder zorgen over hoe “rijk” het land nou was. In de Industriële revolutie was dit een stuk belangrijker, iedereen was erop uit om geld te verdienen. In de landbouwrevolutie was iedereen erop uit om te blijven leven.

De neolithische en industriële revolutie

2008-09-25T09:10:00.001-07:00

Opdracht geschiedenis
Door Vivian Klein

In de geschiedenis van de mens vonden er twee extreme veranderingen plaats in hoe de mensen aan hun eten kwamen. De eerste vond plaats in de prehistorie en wordt de neolithische revolutie genoemd. De tweede vond duizenden jaren later plaats in de 18e eeuw en wordt de industriële revolutie genoemd. Wat hebben deze twee revoluties gemeen, en hoe verschillen ze van elkaar?

De neolithische revolutie
Voor de neolithische revolutie in 10.000 v.C. kwamen de mensen aan hun voedsel door te jagen en te verzamelen. In kleine groepen van tien tot vijfentwintig mensen trokken ze rond van gebied naar gebied, opzoek naar voedsel.

Toen begonnen de jager-verzamelaars in de vruchtbare halvemaan zelf zaden te planten en zo begon de neolithische revolutie. Eerst waren de oogsten niet zo groot, maar na duizenden jaren werd de landbouw uiteindelijk de belangrijkste voedselbron. Behalve landbouw ontstond tijdens deze revolutie ook de veeteelt; de prehistorische boeren gingen runderen, geiten en schapen houden en temmen.
Dit zijn de belangrijkste verschillen tussen voor en na de neolithische revolutie:

De industriële revolutie
Voor de industriële revolutie werd het werk met de hand gedaan, door middel van spier-, wind- en waterkracht. De mens gebruikte gereedschappen en trekdieren om hen te helpen. Bijvoorbeeld: katoen werd geweven door thuiswevers met een wee

fgetouw, die ze met de hand bedienden. Er kwamen geen machines aan te pas, want die waren er nog niet.

Toen, in de tweede helft van de 18e eeuw, begon in Groot-Brittannië de industriële revolutie. Eerst werden er simpele, houten machines gebouwd die op waterkracht werkten. Deze werden in 1800 vervangen door de eerste stoommachines. Dit waren grote, ijzeren machines die op steenkool werkten. Ze werden veel gebruikt in de mijnbouw en textielindustrie. Met deze machines kon in minder tijd, veel meer geproduceerd worden en zo ontstond massaproductie. De vraag naar steenkool en ijzer steeg en daarom groeide

de ijzer- en steenkoolindustrie sterk.

De ontwikkeling van de stoommachine ging door; in 1830 werd de eerste spoorlijn geopend met een stoomlocomotief. Dit was een grote stap op het transportgebied. Door de massaproductie daalde de prijs van veel producten; in 1850 was katoen twintig keer zo goedkoop als in 1780. Veel mensen gingen in de fabrieken werken en verh

uisden naar de stad; in 1850 werkte nog maar 20% van de Britse bevolking in de landbouw, de rest werkte in fabrieken of in de dienstensector. Het ging steeds beter met de economie, er leek geen einde aan te komen.

Dit zijn de belangrijkste verschillen tussen voor en na de industriële revolutie:

Overeenkomsten
Ondanks dat er duizenden jaren tussen de twee revoluties zitten, zijn er toch een overeenkomsten;

In allebei de revoluties werden er uitvindingen gedaan. In de neolithische onder andere de ploeg en in de industriële revolutie onder andere de stoommachine.
Bij alle twee de revoluties veranderde de mensen van manier van huisvesten. In de neolithische revolutie stopten ze met rondreizen en vormden de mensen dorpen en in de industriële revolutie verhuisden massa's arbeiders naar de stad, dichterbij de fabrieken waar ze in werkten.
Er werd bij allebei de revoluties ineens veel meer geproduceerd. In de neolithische revolutie ontdekten de mensen landbouw en konden ze langere tijd van een oogst leven en in de industriële revolutie ontstond de massaproductie en werd er ineens veel meer geproduceerd, waardoor de prijs omlaag schoot.
Allebei de revoluties duurden langer dan de term “revolutie” je doet verwachten. Bij de neolithische revolutie gingen er duizenden jaren overheen voordat de revolutie eindigde. Maar omdat het twee zeer belangrijke veranderingen waren worden het toch revoluties genoemd.
Alle twee de revoluties zorgden voor een groei van de economie. (Voor zover er economie was in de prehistorie)

Verschillen
Toch waren er ook verschillen tussen de twee revoluties;

De neolithische revolutie was goed voor de mensen van toen, ze gingen vooruit in hun kennis over landbouw en ontdekten dat ze na een goeie oogst voor een lange tijd voedsel hadden. De industriële revolutie was helaas niet heel goed voor een groot deel van de mensen. De fabrieksarbeiders hadden het bijvoorbeeld heel zwaar met lange werkdagen en gevaarlijk en onderbetaald werk. Er waren ook mensen die rijk werden van deze revolutie, bijvoorbeeld de fabrieksbazen, maar dit was lang niet de meerderheid van de bevolking.
Ook had de industriële revolutie op meer mensen impact, simpelweg omdat er toen meer mensen waren om te beïnvloedden dan dat er in de prehistorie waren, toen was het namelijk heel dun bevolkt.

Deze twee revoluties hebben dus veel dingen gemeen, maar zijn in bepaalde aspecten toch heel verschillend van elkaar. Hetgeen dat ze aan elkaar verbind is dat ze allebei zeer belangrijke veranderingen zijn in de geschiedenis van de mens. Het zijn twee keerpunten in de manier waarop wij mensen aan ons voedsel kwamen.

Bronnen
Geschiedenis Werkplaats VWO, tweede fase

De prehistorie

2008-09-23T23:45:00.000-07:00

Opdracht geschiedenis

Door Vivian Klein

De prehistorie is de eerste periode van de geschiedenis van de mensheid. Deze periode duurde tot 3.000 voor Christus. De neolithische revolutie vond in deze tijd plaats.

De prehistorische mens leefde tot 10.000 v.C. als nomaden. Het waren jager-verzamelaars en trokken rond in kleine groepen van ongeveer tien tot vijfentwintig personen. De mannen vingen vis, jaagden op herten, kleine zoogdieren en vogels en de vrouwen verzamelden eetbare knollen, bessen en paddestoelen en zorgden voor de kinderen. Ze leefden in eenvoudige hutten en zodra het voedsel in het gebied op was, trokken ze naar een ander gebied. Hun kennis van de natuur werd doorgeven van generatie op generatie.

De jager-verzamelaars gebruikten werktuigen gemaakt van vuursteen, botten, brandnetels en moerasplanten. Deze werktuigen konden puur praktisch zijn, maar sommige werden ook gebruikt bij rituelen. Er zijn sporen gevonden van geschilderde jachttaferelen en beeldjes die waarschijnlijk gebruikt werden bij vruchtbaarheid-rituelen. De jager-verzamelaars geloofden dat door dieren op de muur te schilderen, ze er een soort macht over kregen, en deze grotschilderingen hen zouden helpen bij de jacht.

Na 10.000 v.C. veranderde de levenswijze van de prehistorische mens drastisch. Deze verandering duurde duizenden jaren, maar omdat het zo’n grote verandering was wordt het toch een revolutie genoemd; de neolithische revolutie.

In deze revolutie veranderde de jager-verzamelaars in boeren, ze ontdekten de landbouw. Deze revolutie begon in de vruchtbare halvemaan dat zich uitstrekt van het Nijldal tot Israël, Libanon, Jordanië, Syrië en Irak. Daar vanuit verspreidde de landbouw zich naar Europa, India en Noord-Afrika. De granen en gerst die in het wild groeiden werden al door de nomaden verzameld, maar nu gingen de mensen deze zaden ook zelf planten.

Eerst waren de oogsten nog niet zo groot, en werden de geoogste producten slechts als aanvulling op het verzamelde voedsel gebruikt. Maar de oogsten werden steeds groter en beter en deden de prehistorisch boeren zelfs aan een soort gewasveredeling. Uiteindelijk werden de geteelde granen de belangrijkste voedselbron. Naast akkerbouw deden de prehistorische boeren ook aan veeteelt; ze hielden runderen, geiten en schapen. De akkerbouw en veeteelt produceerde nu zo veel voedsel dat een deel van de mensen zich nu ook in andere dingen konden specialiseren.

Nu hoefden de mensen niet meer rond te reizen om voedsel te verzamelen en begonnen ze de natuurlijke omgeving in cultuur te brengen. Mede daardoor werden er meer uitvindingen gedaan. Het wiel en de ploeg werden uitgevonden en in 4.000 v.C. werden deze ploegen voortgetrokken door ossen. Dit was de eerste keer dat de mens een andere kracht gebruikte dan zijn eigen spierkracht, dit was de eerste stap naar de stoommachine en de benzinemotor.

Nu ontstond ook de eerste kalender met dagen van vierentwintig uur en zevendaagse weken. Deze ontstond doordat de mensen de beweging van de zon, maan en de sterren gingen bestuderen. Nu wisten de boeren wanneer het tijd was om te zaaien en te oogsten.

Ook een belangrijke uitvinding was die van het brons. Er moesten vele hindernissen overwonnen worden voordat ze wisten hoe ze dit veel hardere metaalsoort konden maken, maar het was de moeite waart.

Samen met de landbouw ontstond het schrift. Mensen begonnen op kleitabletten met eenvoudige tekentjes de graanhoeveelheden bij te houden. Uit dit beeldschrift ontstond het spijkerschrift en met deze uitvinding eindigde de prehistorie.

Bronnen

Geschiedenis Werkplaats VWO, tweede fase
Instructies van Ånske